W komentarzach do tych rozważań prowadzonych od tygodnia, co jakiś czas pojawia się głos, że nie można WSZYSTKIEGO tłumaczyć patriarchatem. A można cokolwiek? W Polsce, takich terminów jak krytyka feministyczna, gender czy queer (jako metodologie nauk humanistycznych i społecznych) niektórzy nigdy nie przyjmą do wiadomości. W sumie i dobrze, bo co mają wszyscy być tacy sami. Jedni czytają, inni – nie. Skoro nie jest zastanawiająca powtarzalność schematu na blogu klaudyny-gabrielle i zakończona smutną emotką wypowiedź: mój tata też jest taki, to możemy rozejść się do innych zajęć. Niech żyje Matrix, niech żyje Gwiazda Śmierci, niech żyje kanclerz Palpatine i wszyscy inni też. Bo wszystko da się wytłumaczyć dobrymi manierami. Jasne! A świnie potrafią latać, co mówię – latać... Pikują, jak orły.

Zastanawia mnie ta relacja wewnątrzrodzinna. Mam wrażenie jakiejś odmiany „syndromu sztokholmskiego”, albo jakiegoś takiego splotu zależności, jak w starożytnych religiach, gdzie bóstwa się szantażowało, przekupywało, a kapłani kradli w świątyniach pachnidła i ofiary. Wszyscy znają to powiedzenie (idiotyczne straszliwie), że mężczyzna jest głową a kobieta szyją. Wychowali dzieci, które stały się dorosłe – i nadal w tej samej sieci zależności. Jego żądania, jej uległość a z drugiej strony...

Dlaczego tata może być taki, jak w przytoczonych opowieściach z blogu gabrielle-klaudyny? Kiedy to się zaczyna? Zacznijmy gdzieś od środka, gdy teściowa pyta synową przy jej mężu: kiedy wyślesz go do fryzjera lub kiedy kupisz mu kurtkę? Mężczyźni postrzegani są w obrębie systemu, jako jednostki wysoce niezaradne, które mają utrudniony kontakt z niektórymi aspektami codzienności. Jednostki, które są przyzwyczajane do tego, że pewna sfera działań ludzkich jest poza ich zainteresowaniami i możliwościami. Wmawia im się, że istnieją zajęcia niemęskie, a oni koniunkturalnie zgadzają się. Na przykład wybór kurtki zimowej odbywa się pod kontrolą kobiety, która przecież apriorycznie lepiej zna się na materiałach, szyciu itp. Rzecz jasna ta kurtka, to jedynie przykład.

I tu dochodzimy do pojęcia „płci kulturowej” – oznacza ono, w dużym skrócie, że społeczeństwo, kultura przypisują płciom pewien zestaw cech. W obrębie tego rozumowania, uznaje się, że te cechy wynikają niejako z zapotrzebowania społecznego, nawet presji i oczekiwań w obrębie danej grupy. Dlaczego łączę ubezwłasnowolnienie mężczyzny w domu prowadzące z czasem do stawiania przez niego żądań (bo ten sos, to właśnie wynik ubezwłasnowolnienia) z byciem tatą? W zasadzie dziwnie jedno łączy się z drugim.

No, bo kim jest tata w obrębie systemu? Odpowiedź znalazłam w wywiadzie z Janem Pospieszalskim („Viva 12/2006”):

„tata to facet do zadań specjalnych, to on załatwia wakacje, albo wyprawę pielgrzymkową na Białoruś [...] tata jest od przebudowywania w domu ściany, naprawienia komputera lub zakupu fortepianu [a także] kupuje meble”.

Mnie zastanowiły słowa, że jest to facet od zadań specjalnych, a zadania specjalne przecież nie pojawiają się codziennie. I właśnie to mówi Pospieszalski, chociaż nie rozumiem, jaki związek z byciem tatą ma ta ściana. Podobnie, jak kupno mebli. W jaki sposób wychowuje się dziecko rąbiąc w ścianę, albo kupując fotele lub biurko. Jednakże tu właśnie jest sedno problemu. Jeszcze sto lat temu, ojca w procesie wychowawczym, można nazwać „Wielkim Nieobecnym”, bo dziecko zaczynało wchodzić z nim w relacje dopiero w momencie, gdy już było trochę zsocjalizowane – gdy zaczynało chodzić do szkoły, gdy mogło pomagać w polu, gdy przyjmowało na siebie pierwsze obowiązki społeczne. Wtedy dopiero pojawiał się ojciec – właśnie facet od zadań specjalnych, a nie od codzienności. Do dziś pozostały ślady tego myślenia, gdy ojciec jest ostateczną instancją odwoławczą, albo instytucją karzącą („jak nie przestaniesz – powiem tacie”).

Czyli w ramach systemu próbuje się odebrać ojcom, przez wymaganie społeczne –  stworzenie postaci faceta od zadań specjalnych – możliwość wychowania własnych dzieci. Czasem próbuje się go ubezwłasnowolnić (znów), gdy na przykład młody tata wychodzi z noworodkiem na spacer to strażniczka systemu zapyta z troską; Czy ON da sobie radę?

 Zaczynam się zastanawiać, kto w obrębie systemu patriarchalnego nie ma przechlapane? Beneficja w jego obrębie są chwilowe i iluzoryczne a opresje złożone, obciążone przyzwyczajeniem pokoleń i dokuczliwe. Dla wszystkich. Bo nawet, jeśli przez chwilę jesteś strażniczką systemu, albo tatuśkiem-bachorem, to niestety za to wszystko trzeba zapłacić. I to drogo. Chociażby bycie takim tatuśkiem może się skończyć, jak na domowym parkiecie pojawi się na przykład zięć. I pozostanie siedzieć grzecznie w fotelu i wspominać czasy, gdy się dyscyplinowało całą rodzinę, a teraz trzeba siedzieć cichutko i tego sosu się nie dostanie, bo on już jest robiony dla kogoś innego. Chociaż niektórym udaje się wywalczyć swoje nawet do samego końca. A przynajmniej w tych momentach, w których zięcia nie ma na horyzoncie. Rykoszety i odpryski mogą walić, gdzie popadnie. Tak, drwię sobie trochę, ale takie prawo felietonisty.

Coś się jednak zmienia. Coraz więcej ojców, którzy nie chcą być tymi od zadań specjalnych – oni chcą każdego dnia, każdej nocy. Nie mówię, że się wyrywają jeden przez drugiego, bo czasem dzieci (na przykład w okresie ząbkowania – dają popalić), ale widzą, że dziecko jest jak walizka – co teraz włożysz, to za ileś lat wyjmiesz. I dlatego chcą...

Oni nie dadzą się ubezwłasnowolnić systemowi reprezentowanemu przez strażniczki systemu, kolegów czy tatusiów starszych. Współczesny świadomy tata to znak, że system patriarchalny da się przełamać, że postać surowego ojca, który nie pojawia się w pokojach dzieci (chyba, że trzeba ścianę wyburzyć) – to już przeszłość. I to jest sygnał, że można, że się da. Jeśli mężczyźni przewalczyli odsunięcie ich od procesu wychowawczego, mogą także uciec od ubezwłasnowolnienia ich. Na samym początku naszych rozważań był tekst o pracach domowych, jako czymś całkowicie zwykłym. Zauważmy, że w cytowanym tekście gabrielle-klaudyny pojawiają się tatusiowie, czyli najprawdopodobniej panowie mający dziś więcej niż czterdzieści pięć lat. Coraz więcej wśród nas układów partnerskich, coraz więcej świadomości, coraz więcej pytania: dlaczego? Pytania stawianego właśnie w momencie konfrontacji z systemem. Pytanie o sens, o przyczynę, o celowość – ukazuje, że system patriarchalny roi się od dziur, że nie ma myślowej argumentacji, że opiera się na przyzwyczajeniu i konstruowaniu postaw w oparciu o nieistniejące już dawno potrzeby społeczne. O ile Ziemowit przechodził w ręce Piasta z rąk Rzepichy po ukończeniu siódmego roku życia i miało to sens, bo zaczynał wykonywać zadania pod opieką ojca (orka i inne prace polowe, opieka nad zwierzętami) to dziś mały zapieluchowany człowieczek może inaczej – bo urodził się pod koniec XX, albo i w XXI wieku. Też ma wybór. Tak, jak jego rodzice.

Żeby teraz nie wpaść od razu w samouwielbienie, bo po łyżce miodu musi być i kropla dziegciu, to powiem, że czasem zdarza się tym „nowym” tatusiom jeszcze dać ciała. A to podpasek córce nie kupią, albo rozmowę o rozmnażaniu na żonę zwalą, ale... Jeśli Rebelianci wygrali raz, czy nie jest możliwe, że zniszczymy Gwiazdę Śmierci?

Żebyśmy się źle nie zrozumieli. To nie jest tak, że starsi panowie są źli a młodzi wszyscy cudowni. Trzeba jednak zwrócić uwagę na fakt, że o ile starsze pokolenie przyjmowało wiele rzeczy z dobrodziejstwem inwentarza, o tyle wśród młodszego zaczynają się ciekawe dyskusje. Jakieś dwa miesiące temu był w „Wyborczej” ciekawy artykuł o tatusiach na „ojcierzyńskim” i ich przemyśleniach.

Wiecie, jacy są wasi ojcowie, znacie ich wady i wiecie, z czego one wynikają. Za późno już jest na zmiany u nich (chociaż, jako pozytywistka mówię, że warto próbować). Jednakże człowiek jest ssakiem, a ssaki mają ciekawość świata i umiejętność uczenia się, nawet chociażby na błędach wcześniejszych pokoleń a nawet swoich własnych. Dobranoc Państwu...